Qisqa javob: Kuchli parol — bu avvalo uzun parol. Bir-biriga bog'lanmagan uchta-to'rtta oddiy so'zni yonma-yon yozing: bunday parol ham kuchli, ham esda qoladi. Eng muhim uchta hisobga — bank ilovasi, asosiy pochta va Telegramga — alohida parol qo'ying. SMS kodni esa hech kimga, hech qachon aytmang.
Nega «parol123» birinchi bo'lib ochiladi
Parolni birov qo'lda o'tirib termaydi. Buzish uchun maxsus dasturlar bor. Ular oson parollarni tayyor ro'yxat bo'yicha birma-bir sinab chiqadi.
Ro'yxatning boshida nima turadi? Hamma qo'yadigan parollar: «123456», «qwerty», ism va tug'ilgan yil. Shuning uchun ular birinchi bo'lib ochiladi.
Ismingiz, tug'ilgan kuningiz, mashinangiz raqami — bular sir emas. Ular ijtimoiy tarmoqlarda ochiq turadi. O'zingiz haqingizdagi ma'lumot parol emas.
Uchta so'z usuli: kuchli ham, esda ham qoladi
Eng oddiy ishonchli yo'l — parolni bitta so'zdan emas, bir nechta so'zdan yasash. Qoida shu: parol qancha uzun bo'lsa, sindirish shuncha qiyin. Murakkab, lekin qisqa paroldan uzun parol kuchliroq.
- Bir-biriga bog'lanmagan uchta-to'rtta oddiy so'z tanlang. Masalan: qovun, daftar, sandiq, bulut.
- Ularni yonma-yon yozing: QovunDaftarSandiqBulut. Har so'zni bosh harf bilan boshlasangiz, o'qish oson bo'ladi.
- Sayt raqam yoki belgi talab qilsa, oxiriga qo'shing. Faqat tug'ilgan yilingizni emas.
- Bir marta ovoz chiqarib o'qing. Esda qoldimi — parol tayyor.
Yana bir misol: ChoynakGilamOsmonTuz. Bunday parol sizga oson, buzuvchi dasturga esa juda og'ir.
Muhim shart: so'zlar siz haqingizda bo'lmasin. Ism, mahalla nomi, sevimli jamoa — bularni olmang. Ular sizni taniydigan odamning xayoliga birinchi keladi.
Bitta hisob — bitta parol
Eng katta xato — hamma joyda bitta parol. Bitta sayt buzilsa, o'g'rilar o'sha parolni boshqa hamma joyda sinab ko'radi. Bitta eshik ochilsa, hammasi ochiladi.
Hech bo'lmasa uchta hisob (akkaunt) alohida parol olsin:
- Bank ilovasi — bu to'g'ridan-to'g'ri pulingiz.
- Asosiy pochta — bu qolgan hisoblarning kaliti. Boshqa parollar shu pochta orqali tiklanadi.
- Telegram — bu yozishmalaringiz va tanishlaringiz. Uni egallagan firibgar sizning nomingizdan pul so'raydi.
Qolgan saytlarda ham parolni iloji boricha takrorlamang. Ayniqsa pochta parolini boshqa hech qayerda ishlatmang.
Parolni qayerda saqlagan ma'qul
Rostini aytamiz: hammasini yodda saqlab bo'lmaydi. Yozib qo'yish uyat emas, aqlli yo'l. Faqat qayerga yozish muhim.
- Uydagi oddiy daftar — yaxshi joy. Uni internetdan turib hech kim o'g'irlay olmaydi. Daftarni begona ko'zdan nariroqda saqlang.
- Telefondagi qulfsiz eslatma — yomon joy. Telefon yo'qolsa yoki birovning qo'liga tushsa, hamma parolingiz ochiq qoladi.
- Maxsus parol saqlaydigan ilovalar ham bor. Ular qulay, lekin o'rganishga vaqt so'raydi. Boshlovchi uchun daftar yetarli.
SMS kod: bitta qat'iy qoida
Parol va SMS kod — ikki xil narsa. Kod — bir martalik qulf. U kirayotganingizda telefoningizga keladi.
Qoida bitta: kodni hech kimga aytmang. Bank xodimi ham, «operator» ham, «moderator» ham kod so'ramaydi. Kod so'ragan odam — firibgar, gap tugadi.
Telegram buni o'zi ham ochiq yozgan: kirish kodlari ilovadagi rasmiy «Telegram» xizmat chatiga keladi. Ularni hech kim bilan bo'lishish mumkin emas. Kodni aytdingizmi — hisobingizni o'z qo'lingiz bilan topshirdingiz.
Ikki bosqichli tekshiruv nima?
Bu — parol ustiga ikkinchi qulf. Parolingiz o'g'irlansa ham, hisobga kirish uchun yana bitta tasdiq kerak bo'ladi. O'g'rining qo'lida kalitning yarmi qoladi, xolos.
Telegramda bu qulf sozlamalarning maxfiylik bo'limida turadi. Yoqsangiz, kirishda SMS kod bilan birga qo'shimcha parol ham so'raladi.
Google hisobida u xavfsizlik bo'limida yoqiladi. Keyin parol bilan birga ikkinchi qadam kerak bo'ladi — masalan, telefoningizga kelgan tasdiq.
Maslahat oddiy: Telegram va pochtada shu qulfni bugun yoqing. Qo'shimcha parolni esa o'sha zahoti daftaringizga yozib qo'ying.
Nimadir noto'g'ri ketsa
Parolni unutdim. Vahima kerak emas — deyarli har saytda parolni tiklash yo'li bor. U odatda pochta yoki telefon raqami orqali ishlaydi. Aynan shuning uchun asosiy pochtangiz doim qo'lingizda bo'lsin.
Sayt parolimni qabul qilmayapti. Ba'zi saytlar raqam yoki maxsus belgi talab qiladi. Uch so'zli parolingiz oxiriga raqam va belgi qo'shing — kuchi kamaymaydi.
Ikki bosqichli parolni unutdim. Buni tiklash uzoq va mashaqqatli ish. Shuning uchun uni yoqqan kuniyoq daftarga yozing. Sozlashda tiklash uchun pochta so'ralsa, o'tkazib yubormang.
Parol yozilgan daftar yo'qoldi. O'sha kuniyoq uchta asosiy hisobning parolini almashtiring. Pochtadan boshlang — u qolganlarning kaliti.
Ko'p so'raladigan savollar
Eng kuchli parol qanday bo'ladi?
Uzun va tasodifiy. Oddiy odam uchun eng yaxshi tanlov — uchta-to'rtta bog'lanmagan so'z. Qisqa, lekin murakkab parol bunday paroldan kuchsizroq.
Parolni qanchada bir almashtirish kerak?
Muddat bilan emas, sabab bilan almashtiring. Sayt buzilgani haqida xabar chiqsa yoki parolni birov ko'rib qolsa — o'sha kuni. Sababsiz tez-tez almashtirish odamni oson parollarga undaydi.
O'zbekcha so'zlardan parol qilsam, xavfsizmi?
Ha. Kuch tilda emas — uzunlikda va so'zlarning tasodifiyligida. Muhimi, so'zlar siz haqingizda bo'lmasin va bir-biriga bog'lanmasin.
Barmoq izi parol o'rnini bosadimi?
Yo'q, u faqat shu telefonning o'zida ishlaydi. Hisoblarga baribir parol kerak — masalan, yangi telefonga kirganingizda. Shuning uchun parol baribir kuchli bo'lishi shart.
Hammasiga bitta juda kuchli parol qo'ysam-chi?
Bo'lmaydi. Parol qanchalik kuchli bo'lmasin, bitta sayt buzilsa, u ochilib qoladi. Keyin o'sha parol bilan hamma eshigingiz ochiladi.
Parolni oilamga aytsam bo'ladimi?
Bank va pochta parolini hech kimga aytmang — bu qoida oilaga ham tegishli. Umumiy hisoblar uchun esa alohida parol qo'ying. Shunda kimdir adashib bosib yuborsa ham, asosiy hisoblaringiz omon qoladi.
Keyingi qadam
- Telegramni yanada yopiq qilmoqchimisiz — Telegram maxfiylik sozlamalari.
- Pochtangizga kirolmay qoldingizmi — Gmail hisobini ochish va tiklash.
- Instagram parolini unutdingizmi — parolni tiklash yo'llari.
- Telefon yo'qolganda nima qilishni oldindan bilib qo'ying — yo'qolgan telefonni topish.
